Τρίτη, 21 Αυγούστου 2007

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΕ ΒΕΝΙΖΕΛΟ-ΑΝΔΡΟΥΛΑΚΗ

Αξιότιμοι κύριοι,
Επειδή την επαύριο των εκλογών ξερετε τί θα συμβεί, θα σας έλεγα το απλό: γίνεται το επόμενο ατίθασο άλογο, δώστε άλλον αέρα στην εικόνα της Κεντροαριστεράς, μπόλιασετε το ρεπερτόριο της ρητορείας σας με την ανατρεπτική σκέψη,φτιάξτε δομές και πλαίσια μή κομματικής ταυτότητας,φέρτε νεους και αφθαρτους ανθρώπους στην συμμετοχική διαδικασία, ΄΄βγείτε ΄΄ απο εκέινο το κόμμα που δυστυχώς το κρίσιμο 5% των ψηφοφόρων δεν μπορέι να το αποσυνδέσει απο το γνωστό κόμμα των 10-15 ατόμων που ο Ανδρέας έφερε στο προσκήνιο την δεκαετία του '80 , με τα γνωστά παθογόνα στοιχεία που εμφυτεύθηκαν στην κοινωνική νοημοσύνη...Ακολουθήστε την φιλοσοφία της επανάγνωσης των θεωριών: επανασύνδεστε οικονομία με κοινωνία,''ξαναδιάβαστε'' Μαρξ, Κευνς, προσάρμοστε τους στην δημοσιονομική περιοριστική πολιτική της Ε.Ε.. Καθοδήγηστε,ως ικανοί διανοητές,την στρατηγικής σημασίας μετάβαση της Κεντροαριστεράς σε εναν νεο φορέα, μίληστε στον Αλαβάνο, βάλτε στο τραπέζι την διάλυση του μύθου της.....Δημοκρατικής Συμπαράταξης.
Επιστημονικοποίηστε το κόμμα,γίνετε μπροστάρηδες να μπουν στην αρένα και να βγούν στο τηλεκοινοβούλιο, απέναντι στην κάστα των δημοσιογράφων, άνθρωποι της διανόησης και της επιστήμης, οχι αστέρες, περσόνες εφήμερες ... Βοηθήστε να αναδυθεί το κρυμμένο δυναμικό της ελληνικής κοινωνίας,περίπου 100 άτομα που κινούνται στον ιδιαίτερα στεγανό χώρο της ιδιωτικότητας τους και της δημοσίευσης των ιδεών τους σε αξιόλογα δίκτυα..Ψάξτε ανθρώπους( Ζητούνται Αλχημιστές), ατομα που ψυχογράφησαν την ελληνική κοινωνία,και που οι ίδιοι ξέρον απο Ψυχανάλυση και κοινωνικά συμπτώματα.Που δεν θα πολιτευθούν για να μείνουν στο επάγγελμα της πολιτικής αλλά θα κοινωνικοποιήσουν τις ιδέες τους, θα ΄΄πληρωθούν΄΄ για την αναλυτική τους ικανότητα, τον στρατηγικό τους σχεδιασμό, χωρίς την ψυχρή τεχνοκρατική διαχείριση των αριθμών, όυτε και την λαικίστική διαχειριση της κοινωνικής επιθυμίας. Χρειάζεται, μετά τις εκλογές, να συνάψετε σχέσεις με ανθρώπους που ξέρουν να συναρμολογούν τον κίδυνο, την αβεβαιότητα,χωρίς να την μετακυλίουν στους πολίτες. Χρειάζεστε άτομα ικανά να εφαρμόσουν μίγμα πολιτικής που αναδιανέμει και αυξάνει,που διαχερίζεται χωρίς να συντηρεί. Μπορεί και να υπάρχουν στο Πασοκ, όμως δεν φάνηκαν, δεν μίλησαν ,δεν ανέλυσαν, δεν μοτιβάρισαν κόσμο...
Γιατί;μα φοράνε φανέλα, έχουν ετικέτα,είναι προιοντα παλιάς συσκευασίας. Οι εκλογές συνοψίζονται στην φράση του Μητσοτάκη, γνωστός για τον κυνισμό του: θα κερδίσει ο λιγότερο κακός...( τα λάθη 3,5 ετών της νεοδεξιάς, δεν φαντάζουν στους μή φανατικούς του 5% μεγάλο πρόβλημα ,μπροστά στα λάθη 15-20 ετών του Πασοκ, αν και αυτή η κυβέρνηση είναι απο τίς πλέον αδρανείς και απαθείς)...

ΓΡΑΜΜΕΣ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

‘Το σημαντικό στις αγορές είναι να επιτρέπεται στους επενδυτές να μεταβιβάζουν μεταξύ τους κινδύνους...’’ (Financial Times,15/8/07)

Στην εποχή του σημειοκαπιταλισμού,αυτό που κυρίως φαίνεται να επικρατεί είναι μια κατάρρευση της ψυχοκοινωνικής ισορροπίας και ενα πραγματικό παθολογικό κραχ στον ατομικό ψυχισμό,ως αποτέλεσμα ΄΄...της αποτυχίας οικονομικής επένδυσης της κοινωνικής επιθυμίας’’ (Bifo,La Stampa,11/10/ 2006) Μετά τη κρίση απο την ιντερνετική μανία( .com) στις αρχές του 2000, συνδυασμός των ατομικών ψευδαισθήσεων πλουτισμού (μικροκαπιταλιστικά όνειρα) και υπεραυτοπεποίθησης για διανοητική εργασία παραγωγής κερδών, γιγαντώθηκε ένας ανέκαθεν μή παραγωγικός τομέας της εικονικής επαγγελματικής τάξης (τραπεζίτες, χρηματιστές, δικηγόροι, λογιστές) που καρπώνονται την γνωστική υπεραξία των φυσικών, των γιατρών, των μηχανικών και όσων επιστημόνων ερευνούν και καινοτομούν.

Δουλειά πλέον των χειριστών του παγκόσμιου χρήματος είναι να γεννούν και να διαχειρίζονται τον κινδυνο που στηρίζεται σε μια βασική ανάγκη της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίακής δομής: την ανάγκη για ιδέες και επιθυμίες. Σήμερα, δημιουργείται μια ολόκληρη γραμμή συναρμολόγησης του κινδύνου, π.χ : θέλω σπίτι, αν και δεν μπορώ να το ξεπληρώσω, με δανείζουν ακριβά και κάποιοι τρίτοι επενδύον στοιχηματίζοντας (δομημένα πιστωτικά προιόντα) αν θα αντέξω να πληρώνω, ζώντας με τις θηλειές των υψηλού κόστους δόσεων ή αν τελικά χάσω το όνειρο( περίπτωση μεταφοράς της επιυμίας στην αγορά κινδύνου). Αν π.χ είμαι γιατρός και επι 10 χρόνια ερευνώ και πειραματίζομαι σε αντικαρκινικό φάρμακο, κάποιο με χρηματοδοτούν να το τελειοποιήσω για να βγεί στην κυκλοφορία και κάποιο τρίτοι ποντάρουν στον αν η γνωστική μου εργασία είναι ουσιαστικά ένα υβριδικής φύσεως κεφάλαιο μελλοντικών υπεραξιών για τις φαρμακοβιομηχανίες ή αν 10 χρόνια ιδρώτα ηταν μή καρποφόρα, κοινώς φούσκα για το χρηματιστήριο των καινοτομικών προιόντων
(περίπτωση μεταφοράς ιδέας στην αγορά κινδύνου).

Η θεωρητικώς ελέυθερη αγορά εξιδανικέυτηκε πλεον σαν ένας ελεύθερος χρόνος όπου συγκλίνουν γνώση,πείρα, δημιουργικότητα. Αυτά τα στοιχεία συν το γεγονός οτι γιας τους αδαείς των χρηματιστηριακών διακυμάνσεων, κίνδυνος ίσον ηδονή, τα εκμεταλλέυεται μια παγκόσμια αλλά αόρατη ,συνωμοτική σχεδον, ομάδα μεγαλοτραπεζιτών και χρηματιστών, που ¨ρυθμίζει¨ σήμερα τον ψυχισμό του χαμηλοεισοδηματία στις φτωχές περιοχές του πλανήτη , αφού άμεσα ή εμμεσα συμμετέχεο και αυτός στον μεγάλο κουμπαρά του κινδύνου( πολλοί πλεον είναι άμεσοι παίχτες, μεταμορφωμένοι σε παγκόσμιοποιημένους τζογαδόρους, με όνειρα για κέρδη χωρίς ιδρώτα,απλά με την διαχέιριση( ανευ ειδίκευσης) των πληροφοριών και των αριθμών της ψευδοευτυχίας που περνάει μποροστά απο τις οθόνες της πρόσβασης στο δίκτυο...

Οταν εμπορέυεται ο κίνδυνος αποπληρωμής του ονέιρου για στέγη της κας Γκονζάλες, φτωχής Μεξικανής στο Τεξας, οταν στοιχηματίζουν απο τα γραφεία τους στο Λονδίνο για το αν θα απολυθουν οι Ασιάτες κακαοπληρωμένοι εργαζόμενοι στα εργοστάσια της Απω Ανατολής, ωστε να μην γίνου default τα εταιρικά ομόλογα των πολυεθνικών στηνΑπω Ανατολή, τοτε το μοντέλο της μή χειραγωγούμενης και ελέυθερης αγοράς είναι ενα πρακτικό και θεωρητικό ψέμα! Το εξειδικευμένο ΄΄γνωσιαριάτο’’ με τις γραβάτες και τις ευφορικές ψυχοσωματικές εξάρσεις, ρυθμίζει απο τα κινητά τηλέφωνα και τα laptops, τις τυχες ,τον ιδρώτα και την ζωή των απανταχού μεροκαματιάρηδων..

Οχι, δεν δαιμονοποιείται ετσι οκαπιταλισμός και η σχεδον αποδεκτή ανγκαιότητα του,ουτε το μονολιθικό πρόταγμα του νεοφιλελευθερισμού. Απλά, κάποτε οφείλουμε ναδούμε πού συγκλίνουν τελικά οι μαζικές ψυχώσεις στις αγορές κινδύνου,χρεών, μετοχών: στο να μένουν αλώβητοι και πάντα κερδισμένοι , οι μεγάλοι του διαμεσολαβητικού/παρασιτικού κλάδου της οικονομίας. Goldman Sachs, Morgan Stanley, Deutsche bank και κάποιο άλλοι συνασπισμοί πολυθενικών συμφερόντων , εμφανίζονται ως μεσσίες για να διασώσουν με την απύθμενη ρευστότητα τους στις κρίσες, μια ολόκληρη αλυσίδα διαμεσολαβητών , μεταξύ αυτών και του οικονομικά ενεργού κοσμάκη, που οι ίδιοι γέννησαν και στήριξαν διεθνώς. Μικρές τράπεζες, χρηματιστηριακές και πάσης φυσεως πιστωτικόι οργανισμοί, ανοιγουν καταστήματα σχεδον και στο.. τελευταίο χωριό του πλανήτη, ωστε να ΄΄διαχειριστούν΄΄ καθε μονάδα ιδρώτα και να ΄΄μυήσουν΄΄ στο όνειρο του χάρτινου πλούτου , τον αγρότη, τον συνταξιούχο, τον μισθοσυντήρητο..Δανειο, επένδυση, παράγωγα, αντιστάθμιση κινδύνου, έγιναν σχεδον μαγικές έννοιες, κοινωνικά ιερογλυφικά , στο μυαλό του καθενός που παλεύει για το άυριο της ζωής.

Και όμως, η κοινωνική επιθυμία για εύκολο χρήμα, τεμπελιά, όνειρα πλουτισμού, ΄΄ επενδύεται΄΄ και ΄΄ κινδυνοποιείται΄΄ δια μεσου της μεθόδου της κυτταροποίσης του ρίσκου, σε μια ατέρμονης διαδικασίας κύκλο διαχέιρισης ,όπου το προμηθειακό και διαμεσολαβητικό έσοδο των μεσαζόντων είναι το μόνο σίγουρο αποτέλεσμα.
Η διαφήμιση γεννάει και ρυθμίζει επιθυμίες και ανάγκες που τα σύγχρονα εργαλέια της οικονομικής θεωρίας , αναλαμβάνουν να τις ομογενοποιήσουν και να τις πετάξουν στην χοάνη των αγορών....

Παρασκευή, 17 Αυγούστου 2007

ΞΑΝΑΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚEYNES.....

<<Έχουμε τόση άγνοια της δομής των οικονομιών στις οποίες ζούμε και του τρόπου με τον οποίο μεταβάλλεται η δομή αυτή, που είναι αδύνατο να εφαρμόσουμε με σιγουριά μια ενεργό πολιτική σταθεροποίησης στο παρόν περιβάλλον ή στο προβλεπτό μέλλον>>.
(Laidler, Economics,1981, σελ. 19)
Αυτό που σημερα παρατηρείται στην ανάλυση της οικονομικής πολιτικης , ειναι το φαινόμενο να αποδεχόμαστε το επιχείρημα ότι η πολιτική σταθεροποίησης της οικονομίας είναι αναποτελεσματική, ενώ την ίδια στιγμή ισχύει η ανάλυση του Keynes για την διαχείριση της ζήτησης σε μια οικονομία. Έπομένως, οι ταμπέλες «Μονεταριστές» και «Κεϊνσιανοί» είναι θεωρητικώς ξεπερασμένες, και θα μπορούσαν να αντικαταστασθούν από τις ονομασίες «παρεμβατιστές» και «μη παρεμβατιστές»

Παρεμβατιστές είναι εκείνοι που πιστεύουν ότι η κυβέρνηση γνωρίζει πολλά και είναι αρκετά αξιόπιστη ώστε να προσαρμόζει την πολιτικής της σύμφωνα με τις διακυμάνσεις της οικονομικής δραστηριότητας. Αντίθετα, μη παρεμβατιστές είναι εκείνοι οι οποίοι δεν τρέφουν τέτοια εμπιστοσύνη στις ικανότητες της κυβέρνησης ή δεν της αναγνωρίζουν τέτοιες προθέσεις. Πράγματι,ο ίδιος ο Κeynes στην θεωρία του δεν ευνοούσε τους λεπτούς χειρισμούς των παρεμβατιστών και δεν αποδεχόταν τις πολιτικές που έμελλε να καταγραφούν ως “κεϊνσιανές.”

Επεξεργάστηκε τις απόψεις του για το πώς είναι δυνατόν να ελεγχθεί η οικονομία σε μια σειρά άρθρων στην εφημερίδα The Times τον Ιανουάριο του1937. Στα άρθρα αυτά επαναδιατύπωσε την άποψη του ότι η παραγωγή επενδυτικών αγαθών έχει την τάση να παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις πρώτα των κερδών και μετά της γενικής επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η κύρια πρόταση πολιτικής για τη σταθεροποίηση των επενδύσεων ήταν η σταθεροποίηση του μακροχρόνιου επιτοκίου το οποίο «πρέπει να διατηρεί πάντοτε όσο το δυνατόν κοντά στο μακροχρόνιο άριστο επίπεδο του. Δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιείται ως ένα βραχυπρόθεσμο παρεμβατικό μέσο» .(Τhe Times, 13/1/1937) Ο τύπος αυτός της πολιτικής μπορεί να θεωρηθεί ως μη παρεμβατική πολιτική, παρόμοια με τον τύπο του ελέγχου της προσφοράς χρήματος που, αποτέλεσε την κύρια πρόταση οικονομικής πολιτικής του Friedman.


Περαν των απόψεων του σχετικά με τον βαθμό παρεμβατικότητας των μετρων οικονομικης πολιτικής, αξίζει να διεισδύσουμε και να επανερμηνεύσουμε πλήθος άλλων θεωρητικών προσεγγίσεων της Γενικής Θεωρίας. Π.χ. ,οδηγούμενες στα ακραία όριά τους, οι απόψεις του Κeynes για την αβεβαιότητα, την αστάθεια και την υποκειμενικότητα των προσδοκιών καταλήγουν στο εικονοπλαστικό συμπέρασμα ότι οι προσδοκίες είναι πραγματικά αδύνατον να γίνουν αντικείμενο πραγμάτευσης μέσα στο πλαίσιο ενός τυπικού οικονομικού υποδείγματος. Αντιθέτως, η οικονομία πρέπει να εξετάζεται ως ιστορική εξελικτική διαδικασία Τα πολιτικά αυτά συμπεράσματα συμφωνούν με μια ερμηνεία σε ορισμένες ιδέες του Κeynes, ότι φαινόταν δηλαδή να θέλει ταυτόχρονα : την διατήρηση των δυνάμεων (και των κινήτρων της αγοράς)και τη χρησιμοποίηση του κράτους, αποκλειστικά και μόνο για να εξασφαλιστεί ένα αρκετά υψηλό και σταθερό επίπεδο επενδύσεων.



Αξίζει να σημειώσουμε ότι άλλα επιχειρήματα του Κeynes, σε άρθρα του στους Times, εκφράζουν κάποιο βαθμό εμπιστοσύνης στις παρεμβατικές πολιτικές, που συμβαδίζει με τις πολιτικές των λεπτών συντονιστικών χειρισμών που εισηγούνται οι μετέπειτα oπαδοί του.Ετσι αν και αναγνωρίζει ότι είναι πολύ λεπτή δουλειά η διατήρηση της σταθερότητας, σε άρθρα του στην ίδια εφημερίδα , δεν διστάζει να προτείνει στην κυβέρνηση να στραφεί από τη χρηματοδότηση του δημοσίου ελλείμματος με την έκδοση ομολόγων, στη χρηματοδότηση του διαμέσου της φορολογίας.Ετσι, μειώνεται η συνολική ζήτηση όταν η οικονομία πλησιάζει ένα κορυφαίο σημείο του οικονομικού κύκλου και προσαρμόζονται οι δημόσιες δαπάνες ώστε να διατηρείται σταθερή η συναθροιστική ζήτηση (η εφαρμογή αυτής της πρότασης θα διευκολυνόταν με το διορισμό ενός «συμβουλίου δημοσίων επενδύσεων για την κατάρτιση ασφαλών επενδυτικών προγραμμάτων σε σχέση με το χρόνο που χρειάζονται»(Τhe Times,14 /1/ 1937). Πρότεινε ακόμη την προσαρμογή των δασμών που βαρύνουν εισαγόμενα αγαθά σε όλη τη διάρκεια του οικονομικού κύκλου.

Όπως βλέπουμε λοιπόν, αν και ο Κeynes ήθελε να αναπτύξει θεσμικές ρυθμίσεις που ενισχύουν τη μακροχρόνια σταθερότητα, δεν είδε τις ρυθμίσεις αυτές ως υποκατάστατο των συντονιστικών χειρισμών. Hταν απολύτως προετοιμασμένος να προτείνει την εφαρμογή, ταυτόχρονα, ενός μίγματος παρεμβατικών μέτρων οικονομικής πολιτικής.



Μαζί με την αβεβαιότητα και τις προσδοκίες, ο Κeynes απέδωσε επίσης ένα ρόλο στα αποτελέσματα διανομής του εισοδήματος και τους σχετικούς μισθούς. Ο ρόλος των διανεμητικών αποτελεσμάτων έχει τονισθεί ιδιαίτερα στις εργασίες του Kalecki και των μαθητών του. Ο δε ρόλος των σχετικών μισθών μπορεί να είναι μια βάσιμη ερμηνεία του γιατί οι εργάτες μπορεί να αποδεχτούν μια μείωση στους πραγματικούς μισθούς τους, την οποία επιφέρει ο πληθωρισμός ή μια γενική συμφωνία για περικοπές στους ονομαστικούς μισθούς.


Oι εναλλακτικές ερμηνείες της Γενική Θεωρίας μπορούν εν μέρει να «συμφιλιωθούν» και το ίδιο το βιβλίο του Κeynes πρέπει να ιδωθεί ως μια συνεπής, πολυμέτωπη επίθεση εναντίον του Κλασικού υποδείγματος. Και αν η Γενική Θεωρία είναι ένα ακατάστατο βιβλίο που σκορπά σύγχυση ή που το ίδιο πέφτει θύμα σύγχυσης, αυτό πρέπει να είναι μάλλον αποτέλεσμα των δύσκολων προβλημάτων με τα οποία καταπιάστηκε ο Κeynes, και όχι κάποιας αδυναμίας του ως συγγραφέα ή θεωρητικού.
Επειδή υπάρχει κίνδυνος να θεωρηθεί το συμπέρασμα αυτό υπερβολικά γενναιόδωρο για τον μεγάλο αυτό φιλόσοφο-οικονομολόγο, θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι ακόμη και αν γίνει δεκτό, δεν είναι απαραίτητο να αποδεχτεί κανείς τη θεωρία του Κeynes ή τις εισηγήσεις του για τη οικονομική πολιτική. Αξίζει να επισημάνουμε ξανά ότι ακόμη και αν διέγνωσε σωστά την αδυναμία της οικονομίας του laissez-faire να επιτυγχάνει συνεχώς τη λειτουργία της στο επίπεδο της πλήρους απασχολήσεως, αυτό δεν συνεπάγεται κατ΄ανάγκη ότι η κυβέρνηση έχει τις πληροφορίες, την ικανότητα ή τη θέληση να παρέμβει στην οικονομία υπέρ του κοινωνικού συμφέροντος. Ο Κeynes έδειξε μόνον ότι είναι δυνατόν να βελτιωθεί η λειτουργία της οικονομίας του laissez-faire αν η κυβέρνηση έχει τις πληροφορίες, την ικανότητα και τη θέληση να παρέμβει με την πολιτική της ,προς όφελος της κοινωνίας.

Τετάρτη, 8 Αυγούστου 2007

ΤΟ ΚΕΡΑΜΙΔΙ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΙ ΜΑΣ....


Χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας εθνικής αγοράς ακινήτων είναι οι μεγάλοι οικονομικοί κύκλοι που διαχρονικά παρουσιάζουν όλο και εντονότερη συσχέτιση με την παγκόσμια οικονομική κατάσταση¹. Οι ψυχολογικές όμως παράμετροι διαμόρφωσης των τιμών σε κάθε χώρα ,φαίνεται να υπερτερούν των γενικότερων οικονομικών συνθηκών,αν και ποτέ δεν έμεινε αλώβητη μια αγορά ακινήτων απο μια διεθνή ύφεση ή κατάρρευση.Ανάλογη φαίνεται να είναι και η επίδραση απο τους ρυθμούς ανάπτυξης του ΑΕΠ μιας χώρας².


Η κρίση εντός του 2007 στις ΗΠΑ, στον περίφημο τομέα των ‘σκάρτων’ στεγαστικών δανείων( που αντιστοιχεί στο 15% της πιστωτικής αγοράς σπιτιών και γραφείων), επάνέφερε στην επικαιρότητα το ζήτημα της φερργυότητας των δανειοληπτών για αγορά ακινήτων και των επισφαλειών που ενδεχομένως μαζεύουν οι τράπεζες και οι εταιρείες δανεισμού( 50 απο αυτές κύρηξαν πτώχευση απο αρχές του 2007 στις ΗΠΑ). Μάλιστα , υπήρξε και κρίση στην επενδυτική αγορά των αφερέεγυων δανείων, μια δευτερογενή( sub -prime)αγορά στη οποία εκτέθηκαν αρκετοί θεσμικοί επενδυτές και καταγράφουν ζημίες. Τα χρηματοικονομικά εργαλεία που καλούνται να διαχειριστούν αυτούς τους κινδύνους για το παγκόσμιο σύστημα , φαίνεται και πάλι να μην μπορούν να ενσωματώσουν επαρκώς τις περίφημες ασταθείς ψυχολογικές παραμέτρους των ατομικών επιλογών και προσδοκιών, που σε εκταταμένο σύνολο δημιουργούν οικονομικές στρεβλώσεις στις αγορές.

Στον τομέα της Ακίνητης Περιουσίας , τόσο στην Ε.Ε όσο και στις ΗΠΑ, παρατηρείται εντονα το φαινόμενο της ψυχολογικής παραμετροποίησης των αξιών(psychological parameters of values) δεδομένης της εντονης εξάρτησης που αποδίδεται κυρίως στην έννοια της ιδιοκατοίκησης, αλλά και στην ασφάλεια της επένδυσης ,λόγω εμπράγματης μορφής που παίρνει το κεφάλαιο. Εντονη όμως είναι και η μιμητική τάση για πολυτελή σπίτια και καταξίωση μέσω αυτών:“Oι άνθρωποι εδώ δεν αισθάνονται ασφαλείς με 2 ή 3 εκατ.$ ,ούτε αρκούνται στο να έχουν σπίτι του 1 εκατ.$’’, σχολίασε πρόσφατα ,στους Νew York Times ένας σχεδιαστής ακινήτων στην Silicon Valley ,όπου βρίσκονται ορισμένες απο τις ακριβότερες κατοικίες των ΗΠΑ. ‘Ολοι εδώ κοιτούν αυτούς που βρίσκονται πιο πάνω...’’

Ειδικά στην Ελλάδα, συμφωνα με επίσημα στοιχεία της Ε.Ε , ο δείκτης ιδιοικατοίκησης ξεπερνάει το 90%, κατι που συσχετίζεται έντονα με μια ψυχολογική κληρονομιά απο την αρχαιότητα, όπου ο φόβος του θανάτου έβρισκε έντονη απώθηση στην δημιουργία οικίας , ασφαλούς στέγης για διαγενεακή κληρονομιά( ‘κεραμίδι πάνω απο το κεφάλι’ λέμε μέχρι και σήμερα). Μελέτες, σε διεθνές επίπεδο, δείχνουν έντονη την συσχέτιση των τιμών στην ζήτηση και προσφορά ακινήτων, με αυτό που ονομάζουμε ‘ ιδιαίτερη αξίoδότηση’( special valuation ). Αυτή η αξιοδότηση αποτελεί την πλέον σύγχρονη έννοια ανάλυσης στα Χρηματοικονομικά της Συμπεριφοράς( Behavioral Finance)

Η ιδιοκατοίκηση αποτελεί το κλασικότερο παράδειγμα εμφάνισης του διλήμματος χρήση/ιδιοκτησία ,στην Οικονομική θεωρία. Η περίφημη λαική άποψη οτι ‘το ενοίκιο είναι πεταμένα λεφτά, άρα συμφέρει το δάνειο’, φαίνεται οτι έχει πάψει να ισχύει. Η απόδειξη είναι πάρα πολύ απλή, και στηρίζεται στην θεωρία της συγκριτικής ανάλυσης:
- με το ενοίκιο που πληρώνω, σε πόσα χρόνια μπορώ να αγοράσω το σπίτι που μένω, αν δανειστώ χρήματα απο την τράπεζα; Δυστυχώς η απάντηση, αφήνει σχεδον άφωνους τους πάντες ,αφού μάλλον δεν μπορούν να δανειστούν καν, καθ’οτι χρειάζονται απο 55- 65 χρόνια να αποπληρώσουν το δάνειο στην τράπεζα( ως γνωστόν , οι τράπεζες δανείζουν μόνο για 40 χρόνια, μέχρι στιγμής τουλάχιστον...). Δεν τίθεται καν λοιπον το θέμα, περί υπολογισμού των τόκων που πρέπει να επιστραφούν στην τράπεζα. Πού οφείλεται αυτή η αναορθολογική συμπεριφορά και κυρίως απο πού πηγάζει ως γενικό φαινόμενο; Γιατί ο μέσος άνθρωπος δεν μπορέι να αποσυσχετίσει την αξία χρήσης απο την αξία κατοχής ενός σπιτιού; ( ερώτημα που δεν αφορά μονο φυσικά την αγορά ακινήτων). Οι απαντήσεις έχουν άμεση σχέση με την γενική οικονομική κατάσταση, κατα κύριο λόγο ,κια την ιδιοσυγκρασία του καθενός. Στην ελληνική περίπτωση, η μαζική σχεδόν τάση για αγορά σπιτιού , έχει μια ορθολογική εξήγηση.


Τις δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο αλλά κυρίως μετά την πτώση της δικτατορίας( 1974) , η Ελλάδα γνώρισε μια ‘ύπουλη’ άνοδο του πληθωρισμού . Χρησιμοποιούμε αυτόν τον αδόκιμο στην Οικονομία όρο, για να περιγράψουμε την αδυναμία του μέσου Ελληνα να αντιληφθεί οτι η έννοια πληθωρισμός δεν σημαίνει μόνο ακρίβεια των αγαθών και του επιπέδου ζώης, αλλά άνοδική τάση του γενικού επιπέδου τιμών, συνεπώς και των αξιών απο εισοδήματα, εργασία, περιουσία. Κρίσιμο εδώ είναι να αντιληφθούμε οτι τις προηγούμενες δυο δεκαετίες( ’80-’90) η υπερκατανάλωση σχεδόν δεν υπήρχε ως τάση γενικής ισχύος, αφού η διαφήμιση και ηπαγκοσμιοποίηση δεν είχαν εισβάλλει έντονα( κάτι πιυ έγινε μετα το 2000)
ως έννοιες στην σχέση του πολυεθνικού κεφαλάιου με τις τοπικές/εθνικές οικονομίες
οχι μόνο της Ελλάδας αλλά και πολλών κρατών της Ε.Ε. Συνεπώς, η υψηλή τοκοφορία των ρευστού διαθέσιμου( έφθασε και ανω του 30% στα μέσα της δεκαετίας του ’80) έκανε πολλούς ιδιώτες να διπλασιάζουν τα λεφτά τους σε σχεδόν 3 χρόνια, αφήνοντας τα απλά σε καταθέσεις. Παράλληλα, οι αξίες των ακινήτων και κυρίως της γής, ως μέσο αξιοδότησης της επένδυσης, μπορούσαν να ανέλθουν ταχύτατα ,αφού υπήρχε ρευστό να επενδυθεί. Εδώ πρέπει να εντοπίσουμε την ειδιποιό διαφορά: στην συναλλακτική μας και εν γένει στη οικονομική μας καθημερινότητα , δεν γίνεται εύκολά αντιληπτό το στοιχείο της επένδυτικής ‘συμπεριφοράς’ του δανεικού χρήματος,απο τα ίδια κεφάλαια , και κυρίως δεν συνυπολογίζεται συχνά η διαφορά του κόστους δανεισμού απο το κόστος κεφαλαίου.
Εγκυροι αναλυτές γράφουν για την ελληνική αγορά ακινήτων, οτι σχεδον είναι απίθανο να καταρρεύσει: α)γιατί η προσφορά δεν είναι ελεγχόμενη ολιγοπωλιακά(οι μεγάλες κατασκευστικές δεν μπήκαν μαζικά στην οικιστική ανάπτυξη) και μή συσχτιζόμενη με πιθανή συστημική πιστωτική κρίση( οι επαγγελματίες κατασκευστές στην Ελλάδα είναι σχεδόν χιλιάδες, και μόνο στα τελευταία χρόνια παρατηρούνται φαινόμενα υπερδανεισμού σε μικρό ποσοστό του συνόλου 5-10% δείχνουν οι πρόσφατες μελέτες) και β) επειδή ο Ελληνας πάντα θέλει να αγοράσει το δικό του σπίτι. Η σύγχρονη Οικονομική Ανάλυση προσδιορίζει όμως τις αιτίες προσφοράς και ζήτησης αγαθών και περιουσιακών στοιχείων, κάτω απο νέες συνθήκες, άμεσα συνδεόμενες με το πνέυμα της εποχής. Επιθυμίες, ματαιοδοξία και κοινωνική αναγνώριση μέσα απο τά σύμβολα περιουσίας ,όπως το μεγάλο και πολυτελές σπίτι, ‘’ελέγχονται’’ απο τις νέες ανάγκες που γρήγορα γεννάει το σύστημα της υπερκατανάλωσης περιττών αγαθών στην καθημερινότητα του μέσου εισοδηματικά ατόμου.

1,2 Ιbbotson Associates, papers 2006-2007,New York