Παρασκευή, 25 Νοεμβρίου 2011

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Κατ οπιν επιμονής του φίλου Γιάννη Παγιασλή, παραθέτω το link με το σύνολο των άρθρων μου εντός του 2011 (http://www.elzoni.gr/search/index.asp?q=%EA%E1%F1%E1%E2%EF%EB%E9%E1%F2) Aν δεν ανοίγει εύκολα, τότε στο www.elzoni.gr και στο search ,με μικρά γράμματα,γράφετε καραβόλιας....

Tην τελευταία ομιλία μου ανάρτησε εδώ http://leftliberalantithesis.blogspot.com/ ο φίλτατος Γιάννης Παγιασλής, που απορώ πώς τρέχει ταυτόχρονα τόσα blogs !
Tον ευχαριστώ θερμά...

Τρίτη, 5 Απριλίου 2011

Οι Αγορές εχουν ονομα και διευθυνση

Είναι αλήθεια πως το ʽκούρεμαʼ του χρέους γίνεται πλέον πολιτικά και οικονομικά αποδεκτό ως πιθανότητα από την Ε.Ε. με τον Μόνιμο Μηχανισμό Στήριξης που ετοιμάζεται να λειτουργήσει από το 2013. Αλλά κρύβεται απο όλους μια μεγάλη αλήθεια:ως κίνδυνος για τους ιδιώτες επενδυτές θα ισχύει μόνον για τις νέες εκδόσεις κρατικών ομολόγων, στην πρωτογενή αγορά των οποίων θα μπορεί να συμμετέχει και ο Μηχανισμός.

Να διευκρινιστεί κατ αρχήν οτι άλλο ο μόνιμος μηχανισμός σταθερότητας (European Stability Mechanism) απο τον σημερινό προσωρινό (European Financial Stability Mechanism) και άλλο ο μή θεσμικός αλλά πολύ ουσιαστικός μηχανισμός δημοσιονομικής επιτήρησης, που θα πετύχει την αποφυγή δημιουργίας δημοσιονομικών ελλειμμάτων στο μέλλον και θα ολοκληρωθεί τον Ιούνιο.

Η Ε.Ε είναι αληθεια οτι ναι μεν δηλωνει παρούσα αλλα με έναν μηχανισμό διαμεσολάβησης ανάμεσα στις χρεωμένες χώρες (που δεν μπορούν να δανειστούν από τις αγορές) και τις ίδιες τις αγορές ! (θα δανείζεται από τις αγορές όσα χρήματα χρειάζεται με όρους πιστοληπτικής αξιοπιστίας ΑΑΑ (λόγω των εγγυήσεων) και στη συνέχεια θα δανείζει τις χώρες με λίγο υψηλότερο επιτόκιο.

Πραγματικό χρήμα θα συνεισφέρουν οι 27 χώρες - μέλη μόλις 80 δισ. - και αυτά σταδιακά, εντός πενταετίας. Τα 620 δισ. θα είναι εγγυήσεις ! Ας μην ονειρευόμαστε ρευστότητα λοιπόν ,αντιθέτως να προετοιμαζόμαστε για πρόωρη εξάλειψη της επιτυχίας εξοικονόμησης 6 δις για την Ελλάδα, απο μείωση του επιτοκίου, καθώς αυτή θα υπερκαλυφθεί από την αύξηση του βασικού επιτοκίου της ΕΚΤ και των επιτοκίων της αγοράς που φέρνει η νέα διεθνής κρίση ρευστότητας και αφερεγγυότητας.

Οπως δείχνει τελευταία μελέτη των Reinhart & Rogoff (“A decade of debt”, April 2011), έχουμε εισέλθει σε μια δεκαετία όπου το ύψος των χρεών -δημοσίων και ιδιωτικών- παγκοσμίως ξεπερνά κάθε άλλη ιστορική περίοδο και δεν επιτρέπει καμία αισιοδοξία για επιστροφή σε ταχείς ρυθμούς ανάπτυξης, ικανούς να δικαιολογήσουν μαζικές επενδύσεις και ομαλή αποπληρωμή και μείωση των χρεών.

Κάποιοι επιμένουν να μην κατανοούν το πόσο έντονα άλλαξε ο κόσμος τις τελευταίες εδομάδες με την γεωπολιτική κρίση που ξεκινά από τη Β. Αφρική και φθάνει στην Ιαπωνία ( ακόμα και οι αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής της Ε.Ε. 24-25 Μαρτίου,θα βρίσκονται -για άλλη μία φορά- πίσω από τις εξελίξεις. Κάτι που έγινε πλέον κανόνας τον οποίο αντιλαμβάνονται οι αγορές και αντιδρούν αναλόγως αυξάνοντας επιτόκια και σπρεντ για τις προβληματικές οικονομίες..)

Αλλού όμως είναι το μεγάλο πρόβλημα στην παγκόσμια ισορροπία του ατέρμονου χρεόυς: οι αραβικές χώρες του Κόλπου και η Ιαπωνία καλύπτουν αγοραστικά το 25% των 4,5 τρισ. δολ. των ετήσιων εκδόσεων ομολόγων για την αναχρηματοδότηση του χρέους των ΗΠΑ. Όμως, στις μεν αραβικές οικονομίες με την αποσταθεροποίηση των απολυταρχικών καθεστώτων, και τις προσπάθειες των ΗΠΑ εκεί να αποτρέψουν κινεζική εισβολή κεφαλαίων ,ένα μεγάλο μέρος των πλεονασμάτων αυτών στρέφονται πλέον σε επενδύσεις υποδομών και δημοσίων υπηρεσιών στο εσωτερικό των χωρών του στη δε Ιαπωνία οι τεράστιες ανάγκες χρηματοδότησης (υπολογίζονται 600 δισ.) για την ανακατασκευή των κατεστραμμένων υποδομών .

Ετσι καθίσταται εξαιρετικά εξαντλήσιμη η δεξαμενή ρευστότητας για την χρηματοδότηση των αμερικανικών ελλειμμάτων και χρεών. Διότι ενώ παγκοσμίως τα κρατικά χρέη ανέρχονται σε 42 τρισ. δολ. και μαζί με αυτά της Τοπικής Αυτοδιοίκησης φθάνουν τα 50 τρις. Μόνον στις ΗΠΑ, τα υφιστάμενα και δυνητικά κρατικά χρέη (λόγω χρεωκοπημένων ασφαλιστικών ταμείων και προγραμμάτων υγειονομικής περίθαλψης) υπολογίζονται σε 75 τρισ. δολ, προφανώς γι αυτό και η PIMCO νο1 παγκοσμίως fund manager, πουλάει κρατικά αμερικανικά ομόλογα εδώ και δύο μήνες...

Και αυτό σε μία περίοδο που η Κίνα (ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής σε ομόλογα ΗΠΑ) εμφανώς περιορίζει τη δική της συμμετοχή, με το πρόσχημα της συναλλαγματικής κάλυψης
των πλεονασμάτων της έναντι του κινδύνου του δολαρίου. Η δέ Μ. Βρετανία, που έχει καταντήσει μια προβληματική και ελλειμματική δημοσιονομικά χώρα της ευρωπαϊκής περιφέρειας, επίσης αδυνατεί να επενδύσει σε αμερικανικούς τίτλους όπως το έκανε μέχρι τώρα. Είναι πασιφανές ότι το τεράστιο αμερικανικό χρέος μπορεί πρακτικά να χρηματοδοτηθεί μόνον εσωτερικά, με την έκδοση νέου χρήματος από τη Fed- μια νοσηρή πολιτική ποσοτικής χαλάρωσης που έχει καθαρά πληθωριστικά αποτελέσματα και οδηγεί σε συνεχή εξασθένιση του δολαρίου.

Αυτή τη στιγμή, Ιαπωνία και Αμερική αντιμετωπίζουν μια τεράστια δημοσιονομική κρίση χρηματοδότησης απλώς τυπώνοντας νέο πληθωριστικό χρήμα και εντείνοντας την ανισορροπία στις νομισματικές σχέσεις και προκαλώντας αφανή εμπορικό πόλεμο.

Κάτι μας διδάσκει όμως η μακρο/κή θεωρία , για όσες οικονομίες δεν εκτυπώνουν χρήμα και οφείλουμε να το ζυγίσουμε σοβαρά : υπάρχει μία διαδικασία αύξησης του κόστους διαβίωσης (πληθωρισμός) και του κόστους του χρήματος (επιτόκια) με καταστροφικές επιπτώσεις για όσες χρεωμένες χώρες δεν έχουν τη δυνατότητα να
αυτοχρηματοδοτηθούν .

Η προτεινόμενη διαχείριση του χρέους από ΔΝΤ και Ε.Ε είναι η ακόλουθη:
-- 110 δισ. που πρέπει να αποπληρωθούν από το 2013 μέχρι το 2020, η Ελλάδα δεν θα μπορεί μάλλον να τα πληρώσει, άρα θα έχει τη δυνατότητα να τα αναχρηματοδοτήσει με νέα ομόλογα που θα αγοράζει ο μηχανισμός στήριξης.
--80 δισ. που είναι στη δευτερογενή αγορά θα επαναγοραστούν κατά ένα μέρος, μέσω ιδίων πόρων - από τα 50 δισ. δηλαδή των ιδιωτικοποιήσεων.
--τα ομόλογα στην ΕΚΤ μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο ...
μέλλον (να ανταλλαγούν δηλαδή με νέες σειρές ομολόγων που θα εκδοθούν με την εγγύηση ΑΑΑ του μηχανισμού )

Το σχέδιο λοιπόν αυτό δεν σταθμίζει τίς σημερινές ρεαλιστικές δυνατότητες των πλέον ισχυρών επενδυτών στις αγορές Ομολόγων ,δηλαδή Κινέζων, Ιαπώνων και Αράβων ...

Γι αυτό φωνάζαμε απο πέρσι, οτι αυτούς τους επενδυτές έπρεπε να τους δούμε σαν χώρα μόνοι μας, πριν εμπλακεί μαζί μας ο Μηχανισμός Στήριξης ΔΝΤ-ΕΕ και φυσικά πρίν διογκωθεί το χρέος των ΗΠΑ ή ξεσπάσουν έκτακτα γεωπολιτικά γεγονότα ( πέρυσι, δεν είχαμε ακραία φαινόμενα αβεβαιότητας, αν και υπήρχε το μέγα πρόβλημα της φούσκας κρατικών ομολόγων )

Αλλά δυστυχώς , δεν εξηγεί κάποιος στον πρωθυπουργό και στον υπουργό οικονομίας, οτι αν δεν ξέρουν να φέρουν χρήμα απο τα θεσμικά πορτοφόλια, ελληνικά και ξένα, τότε απλά δεν μας κάνουν και κακώς πληρώνονται...

Μην κτίζεις γέφυρα εκεί που δεν υπάρχει ποτάμι, λέει μια Κινέζικη Παροιμία....

Τετάρτη, 23 Μαρτίου 2011

Η Συστημική Αδράνεια στην Κρίση.

Μας καλούν πολλές φωνές να απεργήσουμε,να μην εργαστούμε,να διεκδικήσουμε, να κινήσουμε την μηχανή της διαμαρτυρίας...Σύμφωνοι!
Αλλά δεν πρέπει όμως κάποτε να γυρίσουμε και τον τροχό της οικονομίας, τον ιμάντα του κέρδους, τον αγωγό της υπεραξίας που χωρίς αυτόν δεν αναδιανέμεται ο πλούτος ;

Μας καλούν να διαδηλώσουμε, αλλά και να στοχαστούμε. θα πρόσθετα να μελετήσουμε και το ''Δικαίωμα στην τεμπελιά'' του Λαφάργκ,αλλά και τα προλεταριακά μανιφέστα του ...πεθερού του (Μαρξ) καθώς και τους αγώνες των εργατών σε όλη την γή.
Και μετά ; Θα...ξανακαθήσουμε στα σύγχρονα εργοστάσια παραγωγής: σε τράπεζες ,γραφεία, πολυεθνικές, δημόσιες υπηρεσίες, ωστε να εισφέρουμε τον χρόνο μας στο απρόσωπο εργοδοτικό καθεστώς, στο αντικοινωνικό και παρασιτικό κύκλωμα των τοκογλύφων της χρηματιστηριακής διεθνούς και των ντόπιων πολιτικών τους νταβατζήδων...

Ζούμε μια πρωτοφανή κατάσταση σύγχυσης μεταξύ
-της ελευθερίας επιλογής του Ατόμου να δρά εντος Αγοράς και της Κοινωνίας , και
- της ...συμμετοχής του σε αυτές !

Και ενώ συνεχίζεται το σπιράλ αργού θανάτου των ατομικών επιθυμιών και των συλλογικών οραμάτων,όλοι παραβλέπουν οτι στην μηχανική των οικονομικών συστημάτων, δεν υπάρχει μια ...αριστερή (!) π.χ. θεωρία/ιδεολογία που να μπορεί σήμερα να γυρίσει σωστά τους ιμάντες του κέρδους και να αναδιανείμει πλούτο στις μάζες.
Τον ρόλο αυτό , αναλαμβάνουν τα.... δελτία των 8:00 ,με τα οποία το εξωτερικό συστημικό καθημερινό άγχος της υπερπροσπάθειας μετοικεί σε μεγάλο βαθμο εντός της δικής μας, διχασμένης υποκειμενικότητας, μεγαλώνοντας τον ατομικό φόβο μιας αποτυχίας ή της χρεοκοπίας ψυχής και περιουσιών...
Η δομική οικονομική κρίση που ζουν πολλές κοινωνίες ,αλλά κυρίως η νεοελληνική, στηρίζεται με αυτό τον τρόπο και στην ενδοψυχική εμπλοκή,χαρακτηριστική της δήθεν συλλογικής νοημοσύνης των ΜΜΕ.

Μια κατάσταση παθητικής αποδοχής των δρώμενων, οπότε και οι κοινωνίες...σερβίρουν στα μέσα αυτά που τις αποχαυνώνουν !

Η επικληση λοιπόν απο ακραίες φωνές για δηθεν κινηματική συμβολοποίηση της αγνάκτησης, δεν μπορεί να αποσοβήσει δομικές ανισορροπίες :
ολοι μας , μετέχουμε έμμεσα ή αμεσα -σε αυτές τις ανισορροπίες ,ασχετα αν δεν ισχύει η ηλίθια κατα Πάγκαλο λογική οτι όλοι μαζί τα φαγαμα...

Ακόμα και αν ανατρέξουμε στην μαρξιστική θεωρία, θα δούμε την α-δυνατότητα του οργανωτικού Συμβολικού θεάτρου της ανατροπής: η προτροπή για τους προλετάριους να ενωθούν, ηταν περισσότερο σαν...ευχή του γεροΚάρολου, μάλλον απωθημένη, προιόν της εσχατολογικής του προσέγγισης για την συλλογική νοημοσύνη των καταπιεσμένων και την ασυντόνιστη δράση των ατόμων που εξεγείρονται στους δηθεν αδυσώπητους νόμους της Αγοράς.

Πιθανολογώ, οτι αν ζούσε σήμερα ο Μαρξ,παρά την ουτοπική του θεώρηση τη οποία ξεπέρασε η ίδια η Ιστορία, αν ξανάγραφε το Κεφάλαιο ,ίσως να έμπαινε στον πειρασμό να αλλάξει και τον τίτλο , βαζοντας τον τίτλο : η Αγορά....

Τρίτη, 22 Μαρτίου 2011

Η Συστημική Αδράνεια στην Κρίση.

Μας καλούν πολλές φωνές - όλους μας- να απεργήσουμε,να μην εργαστούμε,να διεκδικήσουμε, να κινήσουμε την μηχανή της διαμαρτυρίας...Σύμφωνοι!
Αλλά δεν πρέπει όμως κάποτε να γυρίσουμε και τον τροχό της οικονομίας, τον ιμάντα του κέρδους, τον αγωγό της υπεραξίας που χωρίς αυτόν δεν αναδιανέμεται ο πλούτος ;

Μας καλούν να διαδηλώσουμε, αλλά και να στοχαστούμε. θα πρόσθετα να μελετήσουμε και το ''Δικαίωμα στην τεμπελιά'' του Λαφάργκ,αλλά και τα προλεταριακά μανιφέστα του ...πεθερού του (Μαρξ) καθώς και τους αγώνες των εργατών σε όλη την γή.
Και μετά ; Θα...ξανακαθήσουμε στα σύγχρονα εργοστάσια παραγωγής: σε τράπεζες ,γραφεία, πολυεθνικές, δημόσιες υπηρεσίες, ωστε να εισφέρουμε τον χρόνο μας στο απρόσωπο εργοδοτικό καθεστώς, στο αντικοινωνικό και παρασιτικό κύκλωμα των τοκογλύφων της χρηματιστηριακής διεθνούς και των ντόπιων πολιτικών τους νταβατζήδων...

Ζούμε μια πρωτοφανή κατάσταση σύγχυσης της ελευθερίας επιλογής του Ατόμου να δρά εντος Αγοράς και Κοινωνίας , και της ...συμμετοχής του σε αυτές !
Και ενώ συνεχίζεται το σπιράλ αργού θανάτου των ατομικών επιθυμιών και των συλλογικών οραμάτων,όλοι παραβλέπουν οτι στην μηχανική των οικονομικών συστημάτων, δεν υπάρχει μια ...αριστερή (!) π.χ. θεωρία/ιδεολογία που να μπορεί σήμερα να γυρίσει σωστά τους ιμάντες του κέρδους και να αναδιανείμει πλούτο στις μάζες.
Στα δελτία των 8:00 ,νιώθουμε ότι το εξωτερικό συστημικό καθημερινό άγχος της υπερπροσπάθειας μετοικεί σε μεγάλο βαθμο εντός της δικής μας, διχασμένης υποκειμενικότητας, μεγαλώνοντας τον ατομικό φόβο μιας αποτυχίας ή της χρεοκοπίας ψυχής και περιουσιών...
Η δομική οικονομική κρίση που ζουν πολλές κοινωνίες ,αλλά κυρίως η νεοελληνική,
στηρίζεται και στην ενδοψυχική εμπλοκή,χαρακτηριστική της δήθεν συλλογικής
νοημοσύνης των ΜΜΕ.

Μια κατάσταση παθητικής αποδοχής των δρώμενων, οπότε και οι κοινωνίες...σερβίρουν στα μέσα αυτά που τις αποχαυνώνουν !

Η επικληση λοιπόν απο ακραίες φωνές για κινηματική συμβολοποίηση της
κοινωνικής δικαιοσύνης, δεν μπορεί να αποσοβήσει δομικές ανισορροπίες .
Όλοι μας , μετέχουμε σε αυτές τις ανισορροπίες που είναι μέρος της δομημένης και συντεταγμένης πολιτειακής οργάνωσης των ελέυθερων κοινωνιών.

Επιτέλους, ας θυμηθούμε την μεγάλη μαρξιστική συμβολή στην α-δυνατότητα του οργανωτικού Συμβολικού θεάτρου της ανατροπής: η προτροπή για τους προλετάριους να ενωθούν, ηταν περισσότερο σαν...ευχή του γεροΚάρολου, μάλλον απωθημένη, προιόν της εσχατολογικής του προσέγγισης για την συλλογική νοημοσύνη των καταπιεσμένων ,την ασυντόνιστη δράση των ατόμων που εξεγείρονται στους αδυσώπητους νόμους της Αγοράς.

Πιθανολογώ, οτι αν ζούσε σήμερα ο Μαρξ,παρά την ουτοπική του θεώρηση τη οποία ξεπέ
ρασε η ίδια η Ιστορία, αν ξανάγραφε το Κεφάλαιο ,ίσως να έμπαινε στον πειρασμό να αλλάξει και τον τίτλο , βαζοντας τον τίτλο : η Αγορά....

Κυριακή, 13 Μαρτίου 2011

Η Ευρωπη είναι εδω...

Οι σημερινές εξελίξεις στις Βρυξέλλες, με την ανάσα της επιμήκυνσης αποπληρωμής και την μείωση του κόστους δανεισμού, δεν είναι μια μεγάλη ''νικη'' ,αλλά σίγουρα είναι μια στρατηγικής σημασίας εξελιξη για να αποφύγουμε τις οδυνηρές συνέπειες μιας έσχατης λύσης στο οικονομικό μας αδιέξοδο σαν χώρα.

Στις 23/1 /2011 σε άρθρο μου στο www.moneygate.gr (Aυτοεκπληρούμενες Προφητείες) ,που αναδημοσιέυτηκε απο πολλά ειδησεογραφικα sites είχα επισημάνει μεταξύ άλλων ότι

''.....η βιωσιμότητα ή μη του ελληνικού χρέους , δεν στηρίζεται σε απλά μαθηματικά, αλλά σε μια σύνθεση οικονομετρικών προβλέψεων και αλγοριθμικής μηχανικής .Ειδικα στην περίπτωση της Ελλάδας περιλαμβάνει και την παράμετρο της ευρωπαικής πραγματικότητας( κοινό νόμισμα, αρχή αλληλεγγύης, domino effect κ.α) ''

Επίσης στο www.elzoni.gr έγραφα,3/2/2011 (Το πιο πιθανό σενάριο )

''Ενόψει της Συνόδου Κορυφης, αυτό που είναι πιθανότερο να συμβεί, είναι ότι η ΕΕ θα επιμηκύνει το χρόνο αποπληρωμής των 110 δις. ευρώ και στη συνέχεια θα θέσει το θέμα της επιμήκυνσης για το υπόλοιπο χρέος . Είναι μεγαλύτερη η πιθανότητα γία κάτι τέτοιο , παρά το ενδεχόμενο να συμβεί έστω και βελούδινο «κούρεμα». Δεν είναι «ορθολογικό» να γίνει επαναγορά χρέους από την ελληνική κυβέρνηση στις σημερινές τρέχουσες αξίες ( -25-30%) με ενέχυρο την έκδοση ΑΑΑ ομολόγων από την ΕΚΤ.''

Τό ιδιο υποστηρίξα στις τρείς διαλέξεις μου (23/3/ 2010, 1/1/22010, 10/3/ 2011)
στο Institute of Diplomacy and Global Affairs, του Αmerical College of Greece. Ειδικά τον Δεκέμβριο του 2010 είχα επισημάνει.

''' Οι αποκρατικοποιήσεις οτι είναι το κλειδί για να μην χρεοκοπήσουμε .Μια ανάσα επιμήκυνσης, δεν θα είναι απλά προσωρινή λυση ,και επιμένω : παρα την ανικανοτητα εισπραξης εσοδων και την υφεση λογω κυριως Μνημονίου, ούτε κούρεμα, ούτε ευρωομολογο θελουν στην Ε.Ε,ουτε και σχέδιο επαναγοράς με χαμηλότοκα δάνεια επεξεργαζονται M.ια ηπια ανδιαρθρωση μπορεί να συμβει ,αλλά πλεον με λίγες πλεον πιθανότητες και μετά τις γερμανικές εκλογές... '

Επέμενα και δημοσίευα ,ότι το ελληνικό χρεός, και να μην ηταν βιώσιμο , θα το κανουν... βιώσιμο ! Και θα μας βγαλουν στις αγορες , το αργότερο μεσα του 2012...

Δεν ειμαι απλα ο .... αισιόδοξος οικονομολόγος, ούτε φυσικά ο φιλο- κυβερνητικός supporter ! Όμως όποιος ασχολείται με τις αγορές χρέους ,δεν θα πρέπει να συγχέει τα απλά μαθηματικά με την συνθετη λογική της θεωρίας παιγνίων σε πολιτικο/οικονομικά διακυβεύματα . Το default μιας χωρας του ευρώ το 2011, θα γεννουσε συστημικό ρίσκο στα alpha metrics(συστήματα διαείρισης αποδόσεων ) κυρίως στα euro/dollar ratios( δείκτες ευρω/δολαρρίου) και όχι τόσο αναστάτση στις αγορές ομολόγων. Κοινώς, θα σήμαινε την έναρξη μιας πιθανής ανισορροπίας νομισματικής κυκλοφορίας,αφού θα ήταν βαρύ πλήγμα για το ευρώ ,χωρίς για αυτό να είχε κάνει κα΄τι η εμποριή πολιτική των ΗΠΑ ή της Κίνας. Δηλαδή θα επρόκειτο για ενδογενή αστάθεια..

Και όπως είχα επισημάνει και παλιότερα ( www.elzoni.gr 3/2/2011

'''Το θέμα βρίσκεται στα «μαύρα κουτιά» των hedge funds, και στο πόσο «χρέος» δικό μας παίζουν στις αγορές, δηλαδή πώς αποτιμούν και μοχλεύουν διαφορετικά τα ομόλογα μας, από τους συντηρητικούς θεσμικούς (τράπεζες, ασφαλιστικά ταμεία), που έστω και αργότερα τουλάχιστον θα πάρουν σίγουρα τα λεφτά τους, αφού θα έχουν τώρα υψηλότερη εγγύηση. Τα hedge funds δεν έχουν όφελός να αλλάξουν αυτή την στιγμή τα ελληνικά ομόλογα διότι θα αποκτήσουν αυτόματα χρονική επιμήκυνση στις προσδοκώμενες αποδόσεις και δεν θα μπορούν να στοιχηματίζουν, αντισταθμίζοντας στην δευτερογενή αγορά!''

Αναγκάζομαι να ξανατονίζω τις απόψεις αυτές, διότι όταν απο καιρό τώρα η Μερκελ μιλούσε για ένα σχέδιο ωστε να επομιστούν και οι ιδιώτες επενδυτές -τράπεζες/θεσμικοι- το βαρος μιας κάποιας ελεγχομενης πτώχευσης,δεν το έλεγε έτσι τυχαία. Είχε σταθμίσει τα οφέλη τόσο για το τραπεζικό της σύστημα όσο και για την ευρύτερη εμπορική της πολιτική , και δεν στράφηκε τυχαία τοτε κατά των κερδοσκόπικών επενδυτικών τραπεζών στις ΗΠΑ και των hedge funds...

Όσο για τη λυση του ευρωομολογου, που ούτε καν συζητήθηκε, σας παραπέμπω στο άρθρο μου στο www.moneygate.gr και www.elzoni.gr ,με τίτλο ''Γιατί δεν πρέπει να τυπωθεί νέο χρήμα στην ευρωζώνη '' όπου το σχεδόν το μηδένιζα ώς ενδεχόμενο,πρός το παρόν..

Η νέα αρχιτεκτονική στην Ευρωζώνη ωφελεί την Ελλάδα αφού επιβάλλει μακροπρόθεσμη πειθαρχία χωρίς βραχυχρόνιους περιορισμούς σε σχέση με τους ήδη υπάρχοντες στο Μνημόνιο. Και φυσικά δεν είναι τυχαία η μετονομασία του Συμφώνου Ανταγωνιστικότητας σε Σύμφωνο του Ευρώ.

Η Ευρώπη είναι εδώ , αυτό φαίνεται να ισχύει πλεόν για τις παγκόσμιες αγορές.Μένει να εκμεταλλευτούμε την νέα ευκαιρία που μας δίνει να ζήσουμε κάτω απο την ομπρέλα της, και οχι να κατασκευάζουμε ηλίθια και επικίνδυνα σενάρια περί πτώχευσης και δραχμής...
Δεν σωθηκαμε, αλλά προσωρινα θα κολυμπάμε ακόμη με το κεφάλι έξω απο το νερό. Αρκεί να μην το ξαναβουτήξουμε μέσα στην θάλασσα της ανικανότητας διαχείρισης και θάρρους για τομές.

Τετάρτη, 2 Μαρτίου 2011

Ο Xάρτινος πόλεμος των Αγορών : η διπλωματία της ‘νομισματικής υποτίμησης’

Eίναι πλέον εμφανές ότι εδώ και δεκαετίες διεξάγεται ένας παγκόσμιος εμπορικός πόλεμος που αφορά την “κατάκτηση” ή την “διατήρηση” αγορών. Αυτός ο πόλεμος διεξάγεται καθολικά, όχι δηλαδή επιχείρηση εναντίον επιχείρησης, αλλά κρατικές συμμαχίες εναντίον άλλων συμμαχιών,μέσω της ανταγωνιστικής υποτίμησης των νομισμάτων.

Παράλληλα, σε ένα διαφορετικό επίπεδο, διεξάγεται μια επιχείρηση διαμόρφωσης ή και ενίσχυσης των “εθνικών χαρακτηριστικών ” των μεγάλων δυνάμεων.

Eνδιάμεσα στα δύο προηγούμενα , βρίσκεται η νέα μέθοδος της…. κρατικοποίησης των χρεών, με διφορούμενες συνέπειες : ναι μεν εδραιώνει ισχυρά τον ρόλο των ως παιχτών του παγκόσμιου “εμπορικού” πολέμου, αλλά παράλληλα ενισχύει επιδεικτικά τον ρόλο των κρατών ως διαχειριστών της οικονομικής ελευθερίας των αγορών .


Την 1η του Oκτώβρη 2010 , όταν τέθηκε προς ψήφιση ο νόμος στις ΗΠΑ Currency Reform for Fair Trade Act ( “Nόμος για την νομισματική μεταρρύθμιση υπέρ του Δίκαιου Eμπορίου”) η ατμόσφαιρα μεταξύ των μελών του Κογκρέσο , θα πρέπει να ήταν ελάχιστα πιο “ήπια” σε σχέση με εκείνη την συνεδρίαση όπου ο Mπους ανακοίνωσε τον “παγκόσμιο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας”, μετά την 9η Σεπτέμβρη 2001.Χαρακτηριστικά παραθέτουμε δηλώσεις εκείνης τηε συνεδρίασης:

“Tο διεθνές εμπόριο είναι μια δύσκολη, φονική [cutthroat =για μαχαιροβγάλτες...] δουλειά. Kαι κάθε φορά που εμείς απλά μιλάμε, η απέναντι μεριά δρα. Kαι κάθε φορά που αυτοί δρουν, ένας Aμερικάνος χάνει τη δουλειά του”

Xavier Becerra, δημοκρατικός γερουσιαστής, Kαλιφόρνια.

“Θα χάσουμε την θέση μας σαν παγκόσμιοι ηγέτες του χρόνου, όταν η Kίνα θα μας ξεπεράσει και θα γίνει ο μεγαλύτερος βιομηχανικός κατασκευαστής στον κόσμο. Kαι το πρόβλημα είναι ότι η Kίνα ποτέ δεν αποδέχτηκε στ’ αλήθεια τους βασικούς κανόνες του δίκαιου εμπορίου”

Timothy Murphy, ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής , Πενσυλβάνια.



Ενώ λοιπόν κάποτε στις ΗΠΑ νοιαζότανε οι επιτελείς του Πενταγώνου για το πόσα και ποιά αεροπλανοφόρα θα παραταχθούν στην Kίτρινη Θάλασσα , σήμερα οι επικεφαλείς του οικονομικού επιτελείου του Προέδρου προσπαθούν να μάθουν τις μεθόδους του Πεκίνο ώστε να δηλώσουν αν κάνει ή όχι ….“δίκαιο εμπόριο” .

Για πολλά χρόνια η Κίνα ήταν το “παγκόσμιο εργοστάσιο” που βόλευε ΗΠΑ και Ευρώπη, και φυσικά το Πεκίνο συσσώρευε τεράστια πλεονάσματα στο εμπορικό ισοζύγιο, σε σκληρό νόμισμα: δολάριο και ευρώ. Αυτά τα πλεονάσματα τα δάνειζε - τεράστια ποσά δολαρίων -στο αμερικανικό κράτος, μέσω αγοράς κρατικών ομολόγων. Έτσι, η Oυάσιγκτον ήταν ήσυχη και… ευχαριστημένη, αφού μπορούσε να κάνει “εξαγωγή των χρεών της” διατηρώντας το νόμισμά της σχετικά “σκληρό”, στη θέση του παγκόσμιου αποθέματος.

Όμως, μετά την εκκίνηση της χρηματοπιστωτικής κρίσης το φθινόπωρο του 2008, το πραγματικό μέτρο της αξίας του αμερικανικού δολαρίου δεν είναι πλέον η…. ευκολία με την οποία δανείζεται η Oυάσιγκτον και φυσικά δεν είναι απόλυτο ότι μόνο ή κυρίως το Πεκίνο “χειραγωγεί” την διεθνή ισοτιμία του νομίσματός του.
Όταν η Fed τυπώνει δολάρια εδώ και δύο χρόνια και με το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ποσών να μην “πέφτουν στην αγορά” αλλά να μένουν και να…. παλινδρομούν μεταξύ μεγάλων αμερικανικών τραπεζών και κράτους( γλυτώνοντας έτσι έναν αστρονομικό πληθωρισμό ,τουλάχιστον ως τώρα), εύκολα κατανοούμε ότι αυτό συνεπάγεται την υποτίμηση αυτού του νομίσματος. Το πρόβλημα όμως βρίσκεται στο ότι τα δανεικά του αμερικανικού κράτους, είτε απ’ την Fed είτε από τρίτους, έχουν ξεφύγει σε τέτοια ύψη ώστε πυκνώνουν οι αμφιβολίες αν και πότε το αμερικανικό δημόσιο θα ξεχρεώσει.
Από το 2002 το δολάριο έχει υποτιμηθεί πάνω από 30% σε σχέση με το ευρώ. Yποτίθεται ότι αυτή η υποτίμηση θα βοηθούσε τις αμερικανικές εξαγωγές. Ποιό είναι το πραγματικό αποτέλεσμα; Σήμερα οι ΗΠΑ έχουν εμπορικά ελλείμματα με τουλάχιστον 90 κράτη!( με την Κίνα το μεγαλύτερο φυσικά ) Kι αυτό δεν είναι σίγουρα εκείνο που χρειάζεται ένα κράτος που πρέπει κάποτε ν’ αρχίσει να ξεχρεώνει!

Ένα διαρκώς αυξανόμενο πλήθος κρατών για να προστατέψουν όσο μπορούν τις εξαγωγικές τους επιχειρήσεις (και, ως ένα βαθμό, να μειώσουν τις εισαγωγές τους προστατεύοντας τις όποιες επιχειρήσεις εσωτερικής αγοράς διαθέτουν) υποτιμούν με διάφορα …κόλπα τα νομίσματά τους, τα τελευταία 2 χρόνια Ελβετία, Ιαπωνία, Ταϊβάν, Ν. Κορέα, Βιετνάμ, Ταϋλάνδη, Αυστραλία, Βραζιλία και - φυσικά – η Ευρωζώνη.
Πρόκειται για μια διαρκή ανισορροπία, για την οποία το μόνο που μπορεί να περιμένει κανείς είναι να…. γενικευτεί ! Από την στιγμή που δεν υπάρχει ούτε ένα κοινά αποδεκτό μέτρο της “αξίας” των νομισμάτων (και άρα της μεταξύ τους “δίκαιης” συναλλαγματικής ισοτιμίας) - αυτόν τον ρόλο έπαιζε στο παρελθόν είτε ο “κανόνας του χρυσού” είτε, μετά το 1945, η σταθερή πρόσδεση του δολαρίου στον χρυσό κάθε νόμισμα μπορεί να πέσει μόνο σε σχέση με άλλα, που αντίστοιχα ανεβαίνουν. Και τότε επεμβαίνουν οι κεντρικές τράπεζες για να τα ξαναρίξουν (είτε τυπώνοντας νέες ποσότητες χρήματος, είτε ρίχνοντας τα επιτόκια ,είτε με άλλους τρόπους από τις ομολογιακές αγορές) .
Σ’ αυτό το συνεχές παίγνιο των νομισματικών μεταπτώσεων και παλινδρομήσεων δεν υπάρχει μόνιμη έξοδος προς τις αγορές για το κάθε κράτος: στην πράξη κερδίζει εκείνο το κράτος που διαθέτει την φτηνότερη εργασία - ή την φανερά καλύτερη ποιότητα. H απειλή της Κίνας ανήκει στην πρώτη περίπτωση - αλλά δεν είναι μόνον αυτή.
Η σημερινή επεκτατική εμπορική πολιτική της Κίνας στηρίζεται στην υπόθεση ότι το δολάριο δεν θα είναι για καιρό ένα αξιόπιστο διεθνές νόμισμα (ή θέλοντας να συμβάλει στο να πάψει να είναι τέτοιο). Οπότε , το Πεκίνο κλείνει διακρατικές εμπορικές συμφωνίες για συναλλαγές σε άλλα νομίσματα (Ρωσία, Βραζιλία, Τουρκία ) κάτι που σημαίνει ότι εάν το δολάριο παραμεριστεί από τις διεθνείς συναλλαγές τότε θα αρχίσει να υποτιμάται πιο δυναμικά. Το ερώτημα είναι αν ένα καθοδικό σπιράλ απαξίωσης του, οδηγήσει την Fed αναγκαστικά να αγοράζει νομίσματα ανταγωνιστών της για να συναλλάσσεται διεθνώς !
Αυτό πρόσκαιρα μπορεί να έχει μια κάποια ευνοϊκή συνέπεια στην πραγματική αξία του αμερικανικού χρέους, όμως σίγουρα περιορίζει την ισχυρή οικονομική ηγεμονία της ΗΠΑ.
Λόγους να ανησυχεί από μια τέτοια εξέλιξη , έχει και η Ιαπωνία πού επεκτείνει τις εμπορικές / οικονομικές σχέσεις του με το ασιατικό μπλοκ των γειτονικών του κρατών( μια άτυπη “Ένωση των κρατών της νοτιοανατολικής Ασίας” που ξεκίνησε το 1967 απ’ την Ινδονησία, την Μαλαισία, τις Φιλιππίνες, την Σιγκαπούρη και την Ταϋλάνδη, περιλαμβάνει σήμερα (επιπλέον των προηγούμενων) και το Μπρουνέι, την Καμπότζη, το Λάος και το Βιετνάμ). Πρόκειται για μια οικονομική συνεργασία κρατών που έχουν συνολικό πληθυσμό 580 εκατομμυρίων ψυχών, και συνολικό ΑΕΠ 1,8 τρισ. δολάρια.
Η Κίνα έχει εγκαινιάσει σχέσεις “ελεύθερου εμπορίου” (κάτι σαν την ευρωπαϊκή κοινή αγορά πριν την εξέλιξή της σε ευρωπαϊκή ένωση) με αυτό το μπλοκ κρατών και έχει αρχίσει να “απελευθερώνει” απ’ τα μέσα του 2009 την χρήση του γουάν , κάνοντας το ουσιαστικά σε νόμισμα διεθνών συναλλαγών . Τότε, καλοκαίρι του 2008, 5 κινεζικές επαρχίες με εξαγωγικές δραστηριότητες, και ανάμεσά τους η Shanghai και το Guangzhou, πήραν την άδεια της κεντρικής κυβέρνησης να κάνουν συναλλαγές διεθνώς με το γουάν.
Ένα χρόνο μετά αυτό το “πιλοτικό πρόγραμμα” διεθνοποίησης του γουάν επεκτάθηκε ώστε να περιλαμβάνει 16 επαρχίες. Οι προοπτικές αυτής της “ελεγχόμενης” εξόδου του γουάν - και η αντί-δολλαριακή λειτουργία της ,αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής. Mε δυο λόγια το Πεκίνο δεν κατεβαίνει μόνο του στην διεθνή αρένα του “νομισματικού πολέμου’’ αλλά σαν ηγέτης ενός μπλοκ αναπτυσσομένων κρατών.

Η Αξία του Πετρελαίου και η… Τιμή του Μαυρου Χρυσού

Mε αφορμή την αναστάτωση στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου από τις γεωπολιτικές εξελίξεις σε Αίγυπτο, Λιβύη θα ήταν καλό να ανατρέξουμε σε μοτίβα ανάλυσης και πρόβλεψης που σχετίζονται με τέτοιου είδους εξωγενείς παράγοντες.
Να κατανοήσουμε κατ αρχήν τον βασικό μηχανισμό ανέλιξης των τιμών πετρελαίου, όπως αυτός συσχετίζεται και αλληλεπιδρά με τα κέρδη των πετρελαικών εταιρειών οι οποίες και είναι οι άμεσα εμπλεκόμενες στις επικίνδυνες ενεργειακές ζώνες της Μεσογείου και της Ερυθράς.
Η μεγάλη αλήθεια είναι- ιστορικά διαπιστωμένη- ότι κάθε κορύφωση στην τιμή του ενεργειακού ‘αγαθού’ που λέγεται πετρέλαιο, συνοδεύεται από εξίσου μεγάλη υποτίμηση του ‘αγαθού’ σταθερότητα. Στον 21ο αιώνα μοιάζει σαν η ανατίμηση (οικονομική και πολιτική) του πετρελαίου να έχει «ξεφύγει από κάθε λογική». Yπάρχει λογική - που μάλιστα απλώνεται και σε άλλα βασικά εμπορεύματα,πέραν του πετρελαίου, αλλά αξίει να ψάξουμε βαθύτερα και να γυρίσουμε λίγο πίσω.
Στο χρηματιστήριο εμπορευμάτων της Nέας Yόρκης (New York Mercantile Exhange, NYMEX) γίνονται αγοραπωλησίες τεράστιων ποσοτήτων διαφόρων βασικών εμπορευμάτων, όπως το βούτυρο, η ζάχαρη, το στάρι ή οι πατάτες, το πετρέλαιο, διαμορφώνοντας τις διεθνείς τιμές. Όλα τα εμπορεύματα των οποίων οι τιμές είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο NYMEX είναι βασικά: χρησιμοποιούνται για την παραγωγή άλλων αγαθών. Aπ’ τα τέλη της δεκαετίας του ‘70 στο NYMEX κλείνονται, και άρα είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης, συμβόλαια εμπορίου ακατέργαστου (crude) πετρελαίου, σε προθεσμιακή βάση (συμφωνίες μελλοντικής παράδοσης) .Συνεπώς οι τιμές που κλείνονται (και ανακοινώνονται αυθημερόν) είναι οι τιμές που θα πληρωθούν σε 1 ή 2 μήνες και διαμορφώνονται απ’ τα εξωγενή δεδομένα, όπως π.χ η επανάσταση στην πετρελαιοπαραγωγο Λιβύη για την τιμή του πετρελαίου ή ένας βαρύς χειμώνας ,μια κακή χρονιά,για το ρωσικό στάρι, (μείζονες διαταραχές στην προσφορά δηλαδή) .

Η πιο γνστή ιστορικά περίοδος ξεκίνησε όταν το 1973(πετρελαικό σοκ) όταν τα κράτη μέλη του OΠEK αποφάσισαν διακοπή (εμπάργκο) στις πωλήσεις πετρελαίου προς τα κράτη της Δύσης, σαν απάντηση στην φιλοϊσραηλινή στάση των τελευταίων.
Επίσης, το 1979 εξαιτίας της επανάστασης στο Ιράν, το 1980 όταν το Ιράκ επιτέθηκε στο Ιράν ξεκινώντας έναν 7ετή πόλεμο στην καρδιά των μεσανατολικών κοιτασμάτων πετρλαίου και φυσικά το 1990, όταν το Ιράκ εισέβαλε στο Κουβέιτ και ξεκινησε η επέμαση των ΗΠΑ και των συμμάχων τους( Πόλεμος του Κόλπου)
H μεγάλη αλλαγή όμως σε επίπεδο διαμόρφσης των τιμών, έγινε στα τέλη της δεκαετίας του ‘90. Tότε, τα αμερικανικά συνταξιοδοτικά ταμεία, που είναι και λειτουργούν με «ιδιωτικο-οικονομικά» κριτήρια αποδοσης και διαχειρίζονταν τεράστια ποσά στα αποθεματικά τους, πείστηκαν να ρίξουν μεγάλο μέρος των ρευστών τους διαθεσίμν στην προθεσμιακή αγορά δευτερογενών (παράγωγων) χρηματιστηριακών προϊόντων και φυσικά στην προθεσμιακή αγορά πετρελαίου.
Mεγάλες τράπεζες, μεγάλοι χρηματιστιριακοί οίκοι, κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου( hedge funds) άρχισαν στους ισολογισμούς να εμφανίζουν μεγάλα κέρδη από τη ‘αειροστικού λογισμού ‘ αγοραπωλησία κάποιων μακρινών (και…. ξεχασμένων) βαρελιών πετρελαίου.

Έτσι , αυτοί οι μεγάλοι πάιχτες στην αγορά άρχισαν να δημιουργούνν ……εικονικά, λογιστικά αποθέματα πετρελαίου, σαν να ήταν πετρελαϊκές εταιρείες(!) παρκάροντας απλά κάποια συμβόλαια ή «σύνθετα πετρελαϊκά προϊόντα» στους ισολογισμούς τους ! Eνώ τα τελευταία 5 χρόνια η αύξηση της πραγματικής (υλικής) ζήτησης για πετρέλαιο ήταν του μεγέθους 1,9% κατά μέσο όρο ανά έτος, ο όγκος του εμπορίου πετρελαίου (μέσω των προθεσμιακών πωλήσεών του) αυξήθηκε κατά 300% ! ( στοιχεία ΝΥΜΕΧ 2010)

Tελικά σήμερα, ενώ η παγκόσμια κατανάλωση είναι 86 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, η ποσότητα για την οποία γίνονται συνλλαγές στο NYMEX είναι 17 πλάσια! H διαφορά δηλαδή ανάμεσα στην πραγματική και στην εικονική / λογιστική ποσότητα, αφορά το ποντάρισμα για τις μελλοντικές τιμές του προιόντος πετρέλαιο
H εικονική υπερτίμηση της υπεραξίας (που ΔEN μπορεί να «πραγματοποιηθεί» με υλικό τρόπο στην καθ’ εαυτό αγορά πετρελαίου) γίνεται μέσα απ’ την εικονική «πραγματοποίηση» της σε μια αγορά «φανταστικών» παραδόσεων /παραλαβών .
Ας είμαστε λοιπόν κάπως ρεαλιστικοί όταν εντάσσουμε ις γεωπολιτικές παραμέτρους στην ανάλυση για την άνοδο της τιμής του πετρελαίου. Γεγονότα όπως : πιθανή κατάληψη των καναλιών στο Σουέζ, μια ρουκέτα απ’ τη λωρίδα της Γάζας, μια συμπλοκή για κατάληψη αγωγών στην Νιγηρία ή στην Ρωσία από Τσετσένους ακόμη και κάποιες επικίνδυνες δηλώσεις του Aχμαντινετζάντ, είναι πλεόν …φυσιολογικές μεταβλητές ! Άλλωστε, όπως έγραψε πρόσφατα και ένα αγγλικό περιοδικό ΄΄…στην Παλαιστίνη γίνεται πόλεμος που επηρεάζει τη Μέση Ανατολή εδώ και 60 χρόνια και οι αντάρτες στη Νιγηρία παλεύουν εναντίον των πετρελαϊκών εταιρειών για δεκαετίες. Απ’ ότι φαίνεται η κίνα θα συνεχίσει για καιρό να χρησιμοποιεί πετρέλαιο και η Ρωσία να έει πρόβλημα με τους αγωγούς και τις στρόφιγγες λόγω Ουκρανίας,Τσετσενίας’’

Λόγω της κατάρρευσης της αγοράς ‘τιτλοποίησης δανείων’ στην αγορά ακινήτων στις ΗΠΑ, όλοι οι μεγάλοι παίκτες των αγορών μετακινούμενοι στην αγορά πρώτων υλών, προσπαθούν να διορθώσουν… ζημιές. Kι αυτή η αγορά δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο πλέον, αλλά και τις πρώτες ύλες της βιομηχανίας βασικών ειδών διατροφής. Oι διεθνείς τιμές του σταριού για παράδειγμα, σκαρφαλώνουν σαν τις τιμές του …χρυσού!
Μια κατάρρευση αυτής της λογιστικής υπερ-δομής στις αγορές εμπορευμάτων ,δεν είναι ευκολη και δεν φαίνεται άμεσα να πλήττει την ευημερία των κοινωνιών ούτε και να συνεπάγεται-όπως πολλοί αριστεροί προφητεύουν –το τέλος του καπιταλισμού!
Ο χρηματοπιστωτικός παροξυσμός των τελευταίων 10 - 15 χρόνων, άγγιξε και το πλέον αναγκαίο ενεργειακό αγαθό, το πετρέλαιο. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό βρίσκεται πάντα στα χέρια ( μάλλον στα…πόδια ) παρανοικών ηγετών,που πλούτισαν τόσο αυτοί όσο και οι οικογένειες και οι αυλές τους, σε χώρες όπου οι δυτικές κυβερνήσεις έκαναν δυστυχώς- σοβαρά λάθη στους γεωπολιτικούς χειρισμούς τους. Τα γεγονότα σε Αίγυπτο, Λιβύη και ίσως αύριο στην πλούσια σε πετρέλαιο Σ.Αραβία, πάλι θα αντικατοπτριστούν προκαταβολικά στις αγορές προθεσμιακών συμβολαίων πετρελαίου, όχι κατ ανάγκη με μεγάλη άνοδο των τιμών. Μια παρατεταμένη κρίση στις πετρελαιοπαραγωγικές χώρες της Μ.Ανατολής, ίσως να αποτελεί αφορμή για νέες εξορύξεις των μεγάλων παραγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε νέες ζωνες του πλανήτη.
Ήδη , πολλοί οργανισμοί στοχεύουν πλέον σε νέα κοιτάσματα σε ΗΠΑ,Καναδά και Κ.Ασία, ώστε να μειώσουν τηνεξάρτηση τους από τον ασταθή αραβικό γεωπολιτικό παράγοντα . Και στις αγορές, μια ανακοίνωση για ένα νέο πιθανό κοίτασμα μπορεί να αντισταθμίσει τους φόβους από μια εξάπλωση των ταραχών και σε άλλες αραβικές χώρες που παράγουν ή διακινούν τον μάυρο χρυσό…